Varşova, bir gezi bin hikaye -2

Evet ilk yazımda Varşova’ya giriş yapmış ve gezilecek belli başlı noktalarını paylaşmıştım. Şimdi daha hüzünlü bir tarafa tarihin kucağına doğru yolculuğa çıkıyoruz.

Tarih boyunca Polonya halkının ve özellikle Yahudilerin çektiği zulüm herkes tarafından bilinir. Polonya’nın birçok kentinde olduğu gibi Varşova’da da bu acıların anısına yapılmış bir sürü anıt var ve yaşananları asla unutmamak, dünyanın geri kalanına da unutturmamak için tüm tarihi gözler önüne seren müzeler yaratılmış.

Yahudi Bölgesi

Naziler, Varşova’yı işgal ettiğinde Varşova nüfusunun %30’u Yahudilerden oluşuyormuş. İşgalin ilk zamanlarında Naziler Yahudileri sadece taciz etmiş ve “davut yıldızı” bantlarını kollarına takmaya zorlamışlar.

1940’da Nazi yönetimi Yahudileri bir “getto” bölgesine kapatmış. Getto çevresine inşa edilen upuzun duvarlarla hapsedilen 400 bin  kişilik nüfus Varşova’nın merkezinde küçücük bir bölgeye toplanmış. Bu daracık yerleşkede sosyal hayatını devam ettirmeye çalışan Yahudilerin en büyük sıkıntısı gıda maddelerine ulaşmakmış. Savaş dönemindeki kıtlık nedeniyle yiyeceklerin karneye bağlanması yetmezmiş gibi bir de Almanlar tarafından kalori sınırlandırması getirilmiş. Bir Almanın günde 2,613 kaloriye, Yahudi olmayan Polonyalıların 699 kaloriye hakkı varken, Yahudiler sadece 184 kalorilik yiyecek alabiliyormuş! Birçok Yahudi bu dönemde ya açlıktan ölmüş, ya da kara borsa yiyeceklere ulaşmaya çalışırken Naziler  tarafından öldürülmüş.

1942’de tarihin en utanç verici katliamlarından biri olan gaz odaları imhaları başlamış. Nüfusun neredeyse yarısını açlıktan ve hastalıktan kaybeden Yahudi halkın binlercesi de gaz odalarında ölüme gönderilmiş. 1943 yılında bu gidişata bir dur demek için Rusların da gizli desteğini alan Yahudiler örgütlenmiş ve Varşova ayaklanmasını başlatmışlar.

1 Ağustos 1944’de başlayan Varşova ayaklanması Hitler’in öfkesi ve Rusların desteğini geri plana çekmesi nedeniyle korkunç bir katliama dönüşmüş. Yahudiler Ruslar’dan sağlam bir kazık yemiş yani. 63 günlük bir direnişin sonunda, 200.000’in üzerinde Varşovalı sivil hayatını kaybetmiş. Savaşın yol açtığı ölümler nedeniyle Varşova’nın savaş öncesi nüfusuna tekrar ulaşması ancak 1970’lerin sonlarında mümkün olmuş.

Tarihi şehir merkezindeki binaların neredeyse tamamı havaya uçurulmuş, bombalanmış. Şehrin ardından ise geriye sadece bir enkaz kalmış. Bu enkazın ardından eski şehir aslına uygun olarak yeniden inşa edilse de Getto Bölgesi’nden korunan çok az şey kalmış.

Grzybowski Meydanı Yahudi kültürünün merkezi olarak görülüyor. Bu bölgede savaştan kurtarılabilen ve günümüze olduğu gibi gelmiş olan Prozna caddesi ve aynı şekilde savaş zamanından günümüze gelip açık olan tek sinagog Nozyk Sinagogu bulunuyor. Yine bu bölgede Getto duvarından geriye kalan bir parça duvarı görebiliyorsunuz.

 Polonyalı Yahudilerin Tarihi Müzesi

Yahudilerin 1000 yıllık tarihi yolculuğunu anlatan bu müze, devlet desteği ve dünyadaki birçok kurum ve derneğin bağışları neticesinde kurulmuş. Ne ironiktir ki Almanya, en büyük bağışçıların başında geliyor. Muhteşem detaylara sahip, her bir dönemin özenle tasvir edildiği, multimedya gösterileri ve dokunmatik ekranları ile harika bir interaktif tecrübe yaşatan müze, 2016 yılında da Avrupa’nın en iyi müzesi ödülünü almış. Varşova’ya yolu düşen herkese buraya yarım gününü ayırmasını öneririm. Yahudiliğin ortaya çıkışından, savaş zamanlarına, Varşova ayaklanmasına, Kızıl Ordu döneminden, Yahudi Polonyalıların günümüzdeki durumuna kadar upuzun bir tarih yolculuğunun parçası olmalısınız.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

Varşova Direniş Müzesi

Varşova Direniş Müzesi, Varşova ayaklanmasında Polonya Halk Ordusu’nun kahramanca hikayesinden bahsederken, bir yandan da II. Dünya Savaşı’nın kanlı yüzünü gözler önüne seriyor. Basık, karanlık ve iç karartıcı bir sürü öğenin bulunduğu bu müzeyi gezdikten sonra gerçekten modunuzun düştüğünü belirtmeliyim. Ancak savaşı ve direnişi tüm gerçekliği ile deneyimleyeceğinize şüphe yok.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

Zaten DirenişMüzesi ve Yahudi Tarihi Müzesi’ni ziyaret ettikten sonra moraliniz bir hayli bozulsa da savaşın, Yahudi katliamının ve direnişin tüm detaylarına hakim olacaksınız.

Meçhul Asker Anıtı

Savaşın acı kayıpları anısına inşa edilmiş anıtlardan biri de Meçhul Asker Anıtı. Başta 1. Dünya Savaşı ve Polonya-Sovyet Savaşı boyunca hayatını kaybedenler olmak üzere Polonya için yaşamını kaybetmiş tüm askerlere ithaf edilmiş. İki Polonyalı asker “ebedi alev” etrafında anıtta sürekli saygı nöbeti tutuyorlar. Eğer sabah saatlerinde yolunuz bu anıtın çevresine düşerse mutlaka uğrayın ve askerlerin nöbet değişim törenini izleyin.

Mechul-asker-aniti-1Mechul-asker-aniti-2

Direniş Anıtı  

Direnişe dair görebileceğiniz yapılardan bir diğeri de Varşova Direniş’ini temsil eden bu anıt. Krasiński Meydanı’nda yer alıyor. 10 metre boyunda bronzdan dev bir heykelden oluşan anıt iki parça halinde sergileniyor.

uprising_monument.jpg

Praga Bölgesi

Gelelim Varşova’nın öcü bölgesine; Praga’ya. Vistula Nehri’nin diğer tarafında yer alan bu yerleşim yeri, tekinsiz bir mahalle olarak adlandırılıyor. En azından turistik bilgilere ulaştığınız her noktada bu bölgeyi mutlaka bir tur rehberi eşliğinde ve mümkünse gündüz vakti ziyaret etmenizi öneriyorlar. Ben pek tehlikeli bir yanını göremedim ama genel olarak sokaklarının ıssız olduğunu söyleyebilirim. Yine de bir tur rehberi ile gitmeniz hem bölgenin tarihini dinlemeniz hem de güvenliğiniz için daha iyi olabilir. Çok kolay bir şekilde ücretsiz yürüyüş turlarına katılabilir ve küçük bir bahşiş karşılığında gençlerin ve sanatçıların yeni gözdesi bu bohem mahalleyi gezebilirsiniz.

praga-warsaw-4praga-warsaw-3

Praga, aslında 18. yüzyıla kadar Varşova’dan bağımsız ayrı bir şehirmiş. 1700’lü yılların sonunda Varşova’ya bağlanmış. Suç oranının yüksek olması ve fakir bir bölge olmasından dolayı Varşova’lılar burayı hiç sevmez ve mecbur kalmadıkça da gelmezlermiş. Bu nefretin bir diğer nedeni de savaş döneminde Ruslar’ın Varşova’ya geldiğinde bu bölgeye yerleşmeleri olarak gösteriliyor. Ruslar acil bir durumda şehirden kolayca kaçabilmek için nehrin doğu yakasındaki Praga bölgesine yerleşmeyi tercih etmişler. Hayat bu ya, Varşovalılar her ne kadar yollarını düşürmemeye çalışsa da, Almanlar tüm şehri bombaladığında ve Varşova’da taş taş üstünde kalmadığında, zarar görmeyen tek hastane Praga’daki hastane olmuş. Bu nedenle bir dönem Varşova’lı ailelerin tamamının bebekleri bu hastanede doğmak zorunda kalmış.

praga-warsaw-7praga-warsaw-1

Praga bölgesinin yakın zamana kadar en büyük geçim kaynağı alkol ve tütün kaçakçılığıymış. Özellikle sahte alkol üretimi çok yaygınmış. 3-4 yıl önce bir sahte alkol üreticisini basan polis ve üreticiler arasında silahlı çatışma çıkmış. Praga’da bu tesisin yer aldığı binanın dış cephesinde hala kocaman kurşun deliklerini görebilirsiniz.

praga-warsaw-5praga-warsaw-6

Praga’nın yavaş yavaş ünlenmesinin en büyük nedeni kuşkusuz Piyanist filmi. Filmin en önemli sahneleri Praga’daki Polnoc mahallesinde çekiliyor. Savaşa rağmen, burdaki binalar zarar görmediği ve orijinalliklerini korudukları için film seti buraya kuruluyor.

EN_00906722_0268

Eskiden her türlü suçların yuvası olan Praga, artık yavaş yavaş dönüşmeye başlıyor. Bence mutlaka görülmesi gereken yerlerden biri, en azından tarihe olan tanıklığını dinlemek insanı alıp o zamanlara götürüyor.

Kıssadan hisse, Prag, Budapeşte gibi Doğu Avrupa şehirlerine yolunuz düşecekse Varşova’yı da es geçmeyin. Sizi tarih kokan, asık yüzüne rağmen içinde hep umudu barındıran, belki de bu umudunu sanattan ve Chopin’in müziğinden alan hüzünlü ama mağrur bir şehir bekliyor.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s